Moderator Prof.dr. Koenraad Van Cleempoel (UHasselt) is coördinator van de internationale masteropleiding ‘Adaptive Reuse, Exploring Spatial Potentials and Poetics of the Existing’. Hij geeft een overzicht van het historisch religieus erfgoed in Vlaanderen en de mogelijkheden voor her- en nevenbestemming. Hij toont het verschil tussen de herbestemming van kerken, niet-kapellen en kloosters. Vaak ligt de nadruk op de maatschappelijke waarde. Voor het behoud moet echter gekeken worden naar het vinden van een balans tussen maatschappelijke én economische waarde. Dat vormt de rode draad van dit seminarie.

Jonas Danckers, adviseur religieus erfgoed PARCUM (voorheen CRKC) geeft een actueel overzicht van vrijkomende kerken en kloosters geschikt voor her- en nevenbestemming in de komende 10 jaar. Hij bespreekt de Kerkenbeleidsplannen, waarbij hij ingaat op de toekomstvisies van parochiekerken en visies van kloosters en abdijen en hun sities. Hoe komt men tot de uitvoering van Kerkenbeleidsplannen: plan van aanpak? Welke organisaties zijn actief bij herbestemming? Daarbij toont hij de aanpak van Vlaams-Brabant, waar op provincieniveau wordt samengewerkt. Ook bespreekt hij de wijze waarop roerend erfgoed geïnventariseerd, gewaardeerd en eventueel herbestemd wordt, wanneer een kerk of klooster een neven- of herbestemming krijgt.

Met de kerkelijke beleidsplannen wordt in kaart gebracht welke parochiekerken in de toekomst gebruikt worden voor de eredienst en welke gebouwen een dubbele religieuze functie krijgen (nevenbestemming). Daarnaast kan het religieus vastgoed ook volledig onttrokken worden aan de eredienst en een nieuwe functie krijgen (herbestemming). Waar liggen de opportuniteiten? U hoort Kanunnik Joris De Jonghe, vicaris-generaal, bevoegd voor administratieve en juridische zaken, het kerkelijk patrimonium en officiaal en verantwoordelijke voor de dienst kerkfabrieken. Hij neemt u mee in de langetermijnvisie van het Bisdom Gent en toekomstmogelijkheden van parochiekerken. Vervolgens gaat hij in op de richtlijnen van bisdommen in medegebruik of alleengebruik van kerken.

Aan de hand van diverse cases (waaronder Karmelietenklooster Gent en Peperbus Antwerpen) geeft Erwin Vrijens, head of Real Estate ParticipatieMaatschappij Vlaanderen (PMV), een brede blik op het investeren in religieus vastgoed. Hij neemt u mee in de financieringsopgaven van een respectvolle herontwikkeling van het religieus patrimonium. De kostenstructuur van deze projecten is hoog, dus een helder kader en een lange termijn benadering zijn noodzakelijk. Hij behandelt onder meer de nieuwe visie op erfgoed, publieke erfgoedontwikkeling en publieke erfgoedfinanciering (zoals sales-lease-back en erfpacht). Daarbij gaat hij in op het opzetten van Publiek-Private Samenwerkingen (PPS) met steden en gemeenten.

De problematiek van herbestemming van kerken en andere religieuze gebouwen is volop in de actualiteit. Kathleen De Hornois, partner Laga advocaten, bespreekt op boeiende wijze vanuit het zakenrechtelijk en publiekrechtelijk perspectief welke alternatieven er mogelijk zijn voor de verkoop van kerken en kloosters, met inzet op behoud van het religieus onroerend patrimonium.

Niet alleen juridisch en organisatorisch, maar ook fiscaal is her- of nevenbestemming van kerkelijk vastgoed een ingewikkeld vraagstuk. Wim Vermeulen, Tax and Private Client Lawyer bij Cazimir Advocaten, geeft een overzicht van de juridisch-fiscale aspecten bij transformatie bij neven- of herbestemming van religieus vastgoed. Hij gaat in op enkele publieke en private aspecten bij deze transformatieopgave en neemt u mee in de alternatieven voor de verkoop van kerk- en religieuze gebouwen.

Het gebruik van kerken is steeds minder of anders en men moet creatief op zoek naar oplossingen om kerkgebouwen te voorzien van een nieuwe maatschappelijke functie. Administrateur-generaal Sonja Vanblaere, Vlaams Agentschap Onroerend Erfgoed, geeft aan de hand van concrete cases een overzicht van de opportuniteiten voor beschermde kerken en niet-beschermde kerken. Vanuit de erfgoedwaarde van het religieus vastgoed neemt zij u mee in de huidige benaderingswijze van het Agentschap voor een kwalitatieve- en respectvolle herbestemming ten behoeve van een gevarieerd Vlaams kerkpatrimonium. Samen nadenken over maatschappelijke én economische waarde bij herbestemming blijkt het uitgangspunt.

Onlangs keurde Stad Leuven hun Kerkenbeleidsplan goed. Het plan gaat over het (her-)gebruik van 20 parochiekerken. Joke Buijs, teamcoördinator onroerend erfgoed, neemt u mee in de visie van de Stad Leuven rondom niet-beschermde religieuze gebouwen. Vaak wordt te weinig nagedacht vanuit het gebouw en het vinden van de juiste gebruikers. Aan de hand van Leuvense casestudies geeft zij handvatten bij herbestemming van kerken, kapellen, kloosters en abdijen. Vanuit de beleidsstandpunten geeft zij een overzicht van de opportuniteiten en knelpunten. Daarbij gaat zij in op het financieel en maatschappelijk rendement, alsmede samenwerkingen tussen publiek en privaat. Hoe komt u van Masterplan naar Beheersplan en Plan van Aanpak?